Управление рисками в проектах здравоохранения: методы минимизации сбоев в медицинских процессах. Обзор литературы
Аннотация
Введение. Управление рисками является важной составляющей повышения качества медицинской помощи и безопасности пациентов. Медицинские ошибки связаны не только с действиями отдельных специалистов, но и с системными факторами, включая коммуникацию, рабочую нагрузку, организацию процессов и культуру безопасности.
Цель. Проанализировать основные подходы к управлению рисками в проектах здравоохранения и медицинских процессах, систематизировать международные методы снижения сбоев и особенности их применения в Казахстане.
Материалы и методы. Проведен нарративный обзор 25 источников, представленных в исходной рукописи. Рассмотрены научные публикации, материалы международных организаций, профессиональные и государственные ресурсы, а также данные, описывающие опыт США, Великобритании, Японии и Казахстана. Поскольку в исходной рукописи не указаны базы данных, полная стратегия и период поиска, а также критерии отбора публикаций, результаты синтезированы качественно.
Результаты. В литературе разграничиваются подход, ориентированный на человеческий фактор, и системный подход к управлению рисками [2]. В рассмотренных практиках описаны системы сообщения об инцидентах, Root Cause Analysis, электронные медицинские записи, системы поддержки клинических решений, хирургические чек-листы, Lean Healthcare, обучение персонала и развитие культуры безопасности [13-22]. Для Казахстана представлены сведения о государственных инициативах, электронных системах, аккредитации и комитетах по безопасности [23-25].
Обсуждение. Эффективное управление рисками должно быть ориентировано не на персональное обвинение, а на раннее выявление опасностей, анализ системных причин, открытое сообщение об инцидентах и усиление защитных барьеров. Прямое сравнение количественных показателей между странами ограничено неоднородностью источников и методик учета.
Заключение. Снижение сбоев в медицинских процессах требует многоуровневого подхода, объединяющего управление человеческими и системными факторами. Для дальнейшего развития риск-менеджмента в Казахстане важны стандартизация регистрации и анализа событий, информационная открытость, культура безопасности и оценка результатов с использованием единых индикаторов.
Ключевые слова:
Полный текст
КІРІСПЕ
Медициналық көмектің сапасы мен тиімділігін арттырудың маңызды жолдарының бірі – тәуекелдерді басқару жүйесін енгізу. Бұл жүйе кездейсоқ оқиғалардың алдын алу, олардың ықтимал салдарын бағалау және тиісті профилактикалық шараларды қабылдау арқылы ұйымға, оның қызметкерлеріне және пациенттерге физикалық әрі моральдық зиян келтіру қаупін төмендетуге бағытталған. Ұйымның төтенше жағдайлар мен шығындарға төтеп беру қабілетін арттыру мақсатында тәуекелдерді басқару тұжырымдамасы жасақталған, ол жасырын қауіп-қатерлерді анықтап, оларға қарсы шаралар әзірлеуге мүмкіндік береді. Халықаралық тәжірибеде тәуекелдерді басқару жүйелері көптеген елдерде енгізілген [1].
Тәуекелдерді басқарудың күрделілігін жүйелі талдау оның көпқырлы табиғатын айқындайды. Қателіктердің пайда болу себептері негізінен адам факторы мен жүйелік факторлардан тұрады [2]. Зерттеулерде адам факторы кемшіліктердің қалыптасуында елеулі рөл атқаратыны, ал қызметкерлердің қателіктер жасау деңгейі әртүрлі жағдайларда 30-дан 80%-ға дейін ауытқуы мүмкін екені көрсетілген [3, 4]. Сонымен бірге қызметкерлерді тек мұқияттық пен жауапкершілікке ынталандыру жеткіліксіз: адамдық қателіктерді толық жою мүмкін емес. Осы көзқарасқа сәйкес, «адам табиғатын өзгерту мүмкін емес, бірақ адамдар жұмыс істейтін ұйымдардың құрылымын өзгертуге болады» деген жүйелік қағида қалыптасқан [2].
Мысалы, ұқсас орамадағы дәрілерді шатастыру жағдайында адамға бағытталған тәсіл қызметкерлерді оқытуға, жауапкершілікті белгілеуге және жеке қателікке назар аударса, жүйелік тәсіл дәрілерді әртүрлі жерлерде сақтау, айқын таңбалау және процесті қайта ұйымдастыру арқылы қауіптің өзін төмендетуге ұмтылады [5].
Кез келген ұйымда қателіктердің алдын алуға арналған тосқауылдар бар. Көптеген ақаулар осы қорғаныс механизмдерінің арқасында іске аспайды. Алайда қауіпсіздік мәдениетінің төмендігі, еңбек жағдайларының нашарлығы және қызметкерлердің шамадан тыс жүктелуі кезінде бұл тосқауылдар тиімділігін жоғалтуы мүмкін.
Медициналық көмек көрсету саласындағы кемшіліктерді зерттеу барысында 30-дан астам оқиға талданып, олардың барлығында бес негізгі проблема анықталған: бастамашылыққа кедергілер, коммуникацияның төмен деңгейі, жүйелер мен процестердің тиімсіздігі және оқшаулану [6]. Бұл жағдай пациент қауіпсіздігін жалпы сапаны басқару жүйесінің құрамдас бөлігі ретінде қарастыру қажеттігін көрсетеді. Әдебиеттерді сараптау барысында пациенттер мен медициналық ұйымдарға зиян келтіру тәуекелдерін зерттеуде қолданылатын ұғымдар мен анықтамалардың әртүрлі екені де байқалған [7-9].
Зерттеудің мақсаты – денсаулық сақтау жобалары мен медициналық үдерістердегі тәуекелдерді басқарудың негізгі тәсілдерін талдау, ақауларды азайтуға бағытталған халықаралық тәжірибелерді және Қазақстандағы қолданылу ерекшеліктерін жүйелеу.
МАТЕРИАЛДАР МЕН ӘДІСТЕР
Жұмыс нарративті әдеби шолу ретінде орындалды және бастапқы қолжазбада берілген 25 дереккөзге негізделді. Талдауға ғылыми мақалалар, халықаралық ұйымдардың материалдары, мемлекеттік және кәсіби ақпараттық ресурстар, сондай-ақ тәуекелдерді басқару, пациент қауіпсіздігі, медициналық қателіктер, электрондық денсаулық сақтау және қауіпсіздік мәдениеті мәселелерін сипаттайтын жарияланымдар енгізілді.
Тақырыптық синтез барысында тәуекелдерді басқарудың адам факторына бағытталған және жүйелік тәсілдері, инциденттерді тіркеу мен талдау, электрондық медициналық жазбалар, клиникалық шешімдерді қолдау жүйелері, хирургиялық қауіпсіздік чек-листері, Root Cause Analysis, Lean Healthcare, қызметкерлерді оқыту және ашық есеп беру мәдениеті қарастырылды. АҚШ, Ұлыбритания, Жапония және Қазақстан тәжірибелері жеке талдау блоктары ретінде салыстырылды.
Бастапқы қолжазбада әдеби іздеу жүргізілген дерекқорлар, толық іздеу формуласы, іздеу мерзімі, тілдік шектеулер, жарияланымдарды қосу және алып тастау критерийлері және дереккөздердің сапасын формалды бағалау әдісі көрсетілмеген. Сондықтан бұл жұмысты жүйелі шолу немесе мета-талдау ретінде емес, сапалық нарративті шолу ретінде қарастырған дұрыс.
Әртүрлі елдердегі сандық көрсеткіштер олардың бастапқы дереккөздерінде берілген контекст шеңберінде сақталды. Дереккөздер мен есептеу әдістерінің біркелкі болмауына байланысты бұл көрсеткіштер арасында формалды статистикалық салыстыру жүргізілген жоқ.
НӘТИЖЕЛЕР
Тәуекелдерді басқарудың негізгі тәсілдері
Тәуекелдерді басқарудың басты міндеті – ұйым ішіндегі тәуекелдерді азайтуға бағытталған кешенді шаралар жүйесін қалыптастыру. Әдебиетте екі негізгі тәсіл бөлінеді: адам факторына бағытталған тәсіл жеке тұлғаның кәсіби біліктілігінің төмендігі, ұмытшақтық немесе этикалық нормаларды бұзу секілді қателіктерге назар аударады; жүйелік немесе ұйымдастырушылық тәсіл жұмыс жағдайларын жетілдіру және қорғаныс механизмдерін құру арқылы қателіктердің алдын алуды немесе олардың әсерін азайтуды көздейді [2].
Қазақстандық әдебиетте тәуекелдерді басқару қауіптің адам өмірі мен денсаулығына, мүліктік немесе қаржылық жағдайына зиянын азайтатын шаралар жиынтығы ретінде қарастырылады [10]. Денсаулық сақтау ұйымы үшін бұл ұғым пациенттерді, қызметкерлерді және материалдық ресурстарды қорғауға бағытталған жүйелер мен әдістер кешенін қамтиды. Тәуекелдерді басқару дәрігерлер, мейірбикелер, лаборанттар, инженерлер және әкімшілік қызметкерлер қатысатын көпсалалы процесс болып табылады.
Қауіпсіздік туралы маңызды ақпарат көзі ретінде пациенттер де фармакотерапиядағы немесе медициналық процестегі ақауларды хабарлап, қауіпсіздік шараларын күшейтуге ықпал ете алады. Зерттеулерде пациенттерге қателіктер туралы шұғыл, толық және жанашырлықпен хабарлау олардың жағдайды қабылдауын жеңілдететіні көрсетілген [5].
Халықаралық ұйымдастырушылық тәжірибелер
Әлемнің түрлі елдерінде тәуекелдерді басқарудың ұйымдастырушылық құрылымдары әртүрлі тәсілдермен дамыған. Бастапқы қолжазбада Шотландиядағы пациент қауіпсіздігі мен сапаны жетілдіруге бағытталған құрылымдардың инциденттер мониторингі, қауіпсіздік тәжірибесін тарату, әдістемелік құжаттарды әзірлеу және оқыту іс-шаралары сияқты қызметтері сипатталған.
АҚШ тәжірибесі
АҚШ-та денсаулық сақтау жүйесінде тәуекелдерді басқару стандарттар, аккредитациялық талаптар және пациент қауіпсіздігі құралдарымен байланыстырылады. Бастапқы қолжазбада медициналық қателіктерге байланысты өлім-жітімнің жоғары бағасы келтірілген [11]. Бұл көрсеткішті интерпретациялауда пайдаланылған бағалау әдіснамасы мен оның пікірталасты сипатын ескеру қажет.
Медициналық қателіктер жиілігі мен стационардағы қолайсыз оқиғалар туралы деректер [12] электрондық медициналық жазбаларды кеңінен қолданудың қажеттілігімен байланыстырылған [13]. Қолжазбада электрондық жүйелер дәрі-дәрмек тағайындаудағы қателіктерді азайтуға мүмкіндік беретіні, ал WHO хирургиялық қауіпсіздік чек-листі хирургиялық қауіпсіздікті жақсартуға бағытталған құрал ретінде сипатталған [14]. Root Cause Analysis (RCA) әдісі оқиғалардың негізгі себептерін анықтау және жүйелік шешімдер әзірлеу үшін қолданылады. Clinical Decision Support Systems (CDSS) клиникалық шешім қабылдауды қолдауға бағытталған. Бұл құралдардың ортақ мақсаты – жеке қатені жазалаудан гөрі, қауіптің қайталану ықтималдығын төмендететін жүйелік жағдай қалыптастыру [15].
Ұлыбритания тәжірибесі
Ұлыбританияда тәуекелдерді басқару NHS жүйесіндегі клиникалық тәуекел-менеджмент және пациент қауіпсіздігі бастамалары арқылы жүзеге асырылады. Бастапқы қолжазбада 2018–2021 жылдардағы ашық дереккөздерге сүйене отырып, пациент қауіпсіздігі оқиғаларының саны, қауіпсіздік оқиғаларымен байланыстырылған өлім жағдайлары және қызметкерлердің оқиғаларды хабарлау тәжірибесі келтірілген [16-19].
Бұл деректердің негізгі ұйымдастырушылық маңызы – оқиғаларды көптеп тіркеудің өзі қауіпсіздіктің нашарлағанын міндетті түрде білдірмейді; керісінше, хабарлау мәдениеті мен тіркеу жүйесінің жетілуі анықталған оқиғалар санын арттыруы мүмкін. Сондықтан тәуекелдерді бағалауда оқиғалардың саны ғана емес, олардың ауырлығы, қайталануы, алдын алу мүмкіндігі және жүйелік себептері де ескерілуі тиіс.
Жапония тәжірибесі
Жапонияда қарастырылған материалдар пациент қауіпсіздігін үздіксіз оқыту, стандартталған хаттамалар және ұлттық есеп беру тетіктерімен байланыстырады. Бастапқы қолжазбада 2018–2023 жылдар аралығындағы медициналық оқиғалар динамикасы және оқиғалардың басым бөлігі зиянсыз немесе төмен деңгейдегі қауіппен сипатталғаны туралы мәліметтер келтірілген [20-22].
Ақауларды азайту мақсатында Lean Healthcare тәсілдері, күнделікті брифингтер, симуляциялық жаттығулар және командаішілік коммуникация құралдары сипатталған. Мұндай әдістер процестегі артық әрекеттерді қысқартуға, ресурстарды тиімді пайдалануға және қауіптерді ертерек анықтауға бағытталған [20-22].
Қазақстандағы тәуекелдерді басқару тәжірибесі
Қазақстанда денсаулық сақтау саласында тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру бағытында мемлекеттік және ұйымдық бастамалар сипатталған. Бастапқы қолжазбада 2019 жылдан бастап қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған жоба, электрондық денсаулық жазбаларын енгізу, медициналық ұйымдарда қауіпсіздік комитеттерін құру және аккредитация тетіктерін дамыту туралы мәліметтер келтірілген [23-25].
Қолжазбада 2019–2023 жылдарға қатысты медициналық қателіктердің төмендеуі, электрондық жүйелердің ықпалы, тіркелген оқиғалар және қызметкерлердің ашық хабарлау жүйесіне қатысуы туралы бірқатар сандық көрсеткіштер берілген [23-25]. Бұл деректер тәуекелдерді басқару бағытының дамуын сипаттайды, алайда оларды интерпретациялау үшін есептеу әдістемесі, қамтылған ұйымдар және көрсеткіштердің анықтамалары толық берілуі қажет.
Сонымен бірге тәуекелдерді басқару саласында толық және жүйелі статистикалық деректердің жетіспеушілігі сақталуда. Ақпараттық ашықтықты арттыру, оқиғаларды стандартталған жіктеу және аналитикалық жұмыс көлемін ұлғайту Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесінде тәуекелдерді басқаруды одан әрі дамыту үшін маңызды.
ТАЛҚЫЛАУ
Шолу нәтижелері медициналық қателіктерді тек жеке маманның қателігі ретінде түсіндіру жеткіліксіз екенін көрсетеді. Адам факторы маңызды болғанымен, қауіпсіздікке коммуникация, жұмыс жүктемесі, технологиялық интерфейстер, ұйымдық саясат, ресурстар және басқару мәдениеті әсер етеді. Сондықтан жүйелік тәсіл ақауды туындатқан жағдайларды өзгертуге және қайталану ықтималдығын азайтуға бағытталады [2,5].
Қарастырылған халықаралық тәжірибелерде ортақ бірнеше компонент байқалады: инциденттерді хабарлау, негізгі себептерді талдау, стандартталған клиникалық процестер, электрондық ақпараттық жүйелер, шешімдерді қолдау құралдары, персоналды оқыту және қауіпсіздік мәдениеті. Бұл құралдардың нәтижелілігі бір технологияның болуына емес, оны ұйымның басқару жүйесіне қалай енгізетініне тәуелді.
Қазақстан үшін халықаралық тәжірибелерді тікелей көшіру емес, олардың негізгі қағидаларын ұлттық нормативтік базаға, медициналық ұйымдардың цифрлық жетілу деңгейіне және кадрлық жағдайға бейімдеу маңызды. Әсіресе оқиғаларды жазалаусыз хабарлау, деректердің сапасын арттыру, тәуекелдерді тұрақты талдау және нәтижелерді кері байланыс арқылы ұйым жұмысына енгізу қажет.
Бастапқы қолжазбада әр ел бойынша көптеген пайыздық және абсолюттік көрсеткіштер келтірілген. Алайда дереккөздердің сипаты, уақыт кезеңдері және есептеу тәсілдері әртүрлі болғандықтан, бұл сандарды елдер арасындағы тікелей тиімділік рейтингі ретінде түсіндіруге болмайды.
Ғылыми жаңалығы және практикалық маңызы
Жұмыстың ғылыми жаңалығы әдіснамалық емес, салыстырмалы-талдамалық және қолданбалы сипатта. Бір шолу аясында адам факторы мен жүйелік тәуекел-менеджмент тәсілдері, цифрлық құралдар, инциденттерді талдау, қауіпсіздік мәдениеті және бірнеше елдің тәжірибесі Қазақстан контексімен қатар қарастырылды. Практикалық маңызы – медициналық ұйымдарда ақауларды азайту үшін жеке қателікті түзетумен шектелмей, оқиғаларды тіркеу, себептерді талдау, процестерді стандарттау және кері байланыс механизмдерін біріктіретін жүйелік модель қажеттігін көрсету.
Зерттеудің шектеулері
Бұл жұмыс нарративті әдеби шолу болып табылады. Бастапқы қолжазбада әдеби іздеудің дерекқорлары, толық іздеу формуласы, іздеу кезеңі, тілдік шектеулер және жарияланымдарды іріктеу критерийлері көрсетілмеген. Сондықтан шолудың толықтығын қайталап бағалау мүмкін емес.
Пайдаланылған дереккөздер біркелкі емес: ғылыми мақалалармен қатар ресми веб-ресурстар, кәсіби ұйымдардың материалдары және медиа жарияланымдар бар. Дереккөздердің сапасы мен жүйелік қателік тәуекелі формалды құралмен бағаланбаған.
Әртүрлі елдер бойынша келтірілген сандық көрсеткіштер әр жылдарға, әртүрлі есеп беру жүйелеріне және түрлі анықтамаларға негізделген. Сондықтан оларды тікелей статистикалық салыстыру немесе себептік тиімділік көрсеткіші ретінде қолдануға болмайды.
Қазақстан бойынша берілген бірқатар пайыздық көрсеткіштердің есептеу әдістемесі, қамтылған ұйымдар саны және бастапқы деректер құрылымы қолжазбада толық сипатталмаған. Осыған байланысты оларды ұлттық деңгейдегі нақты әсер бағасы ретінде емес, авторлар келтірген сипаттамалық мәліметтер ретінде түсіндірген жөн.
Әдебиеттер тізіміндегі кейбір дереккөздердің библиографиялық деректері бастапқы нұсқада толық емес немесе тек веб-сілтеме түрінде берілген. Олар қолжетімді ақпарат шегінде Vancouver форматына келтірілді; жоқ мәліметтер жасанды түрде толықтырылмады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Медициналық көмектің сапасы мен пациент қауіпсіздігін арттыруда тәуекелдерді басқару жүйесі маңызды орын алады. Тәуекел-менеджмент пациенттерді, медициналық қызметкерлерді және ұйым ресурстарын қорғауға бағытталған өзара байланысты шаралар кешенін қамтиды.
Халықаралық тәжірибе медициналық ақауларды азайту үшін адам факторы мен жүйелік тәсілді біріктірудің, инциденттерді ашық тіркеудің, негізгі себептерді талдаудың, электрондық ақпараттық жүйелерді, стандартталған хаттамаларды және оқыту бағдарламаларын басқару жүйесіне енгізудің маңызын көрсетеді.
Қазақстанда қауіпсіздік мәдениетін, электрондық жүйелерді және аккредитациялық тетіктерді дамыту бойынша қадамдар жасалуда [23-25]. Сонымен бірге нәтижелерді объективті бағалау үшін оқиғаларды тіркеудің бірыңғай тәсілі, ашық және тексерілетін статистика, көрсеткіштердің стандартталған анықтамалары және тұрақты аналитикалық мониторинг қажет.
Осылайша, медициналық үдерістердегі ақауларды тұрақты төмендету жеке қызметкердің қателігін түзетумен шектелмей, ұйымдық процестер мен қауіпсіздік тосқауылдарын үздіксіз жетілдіруге негізделуі тиіс.
Список литературы
- Card AJ, Ward J, Clarkson PJ. Successful risk assessment may not always lead to successful risk control: a systematic literature review of risk control after root cause analysis. J Healthc Risk Manag. 2012;31(3):6-12.
- Reason J. Human error: models and management. BMJ. 2010;320(7237):768-770.
- Bracco D, et al. Human errors in a multidisciplinary intensive care unit: a 1-year prospective study. Intensive Care Med. 2011;27(1):137-145.
- Giraud T, et al. Iatrogenic complications in adult intensive care units: a prospective two-center study. Crit Care Med. 2013;21(1):40-51.
- Garrouste-Orgeas M, et al. Overview of medical errors and adverse events. Ann Intensive Care. 2012;2(1):2.
- Всемирная организация здравоохранения. Восьмой форум по вопросам будущего. Управление безопасностью пациентов. Копенгаген: Европейское региональное бюро ВОЗ; 2015. 38 с.
- Губанов РС. Разработка стратегии риск-менеджмента. Горный информационно-аналитический бюллетень. 2018;(7):63-67.
- Хафизьянова РХ, Бурыкин ИМ, Алеева ГН. Проблема разработки качества оказания медицинской помощи и пути ее оптимизации. Экономика здравоохранения. 2011;(11-12):50-56.
- Хафизьянова РХ, Бурыкин ИМ, Алеева ГН. Роль индикаторов в оценке качества фармакотерапии и оказания медицинской помощи. Вестник Санкт-Петербургского университета. Серия 11. 2011;(4):103-112.
- Вялков АИ, Кучеренко ВЗ. Организационно-методические аспекты снижения рисков в медицинской практике. ГлавВрач. 2016;(2):6-11.
- Makary MA, Daniel M. Medical error-the third leading cause of death in the US. BMJ. 2016;353:i2139. doi:10.1136/bmj.i2139.
- Institute of Medicine. To Err is Human: Building a Safer Health System. Washington (DC): National Academy Press; 2012.
- U.S. Department of Health & Human Services. Electronic Health Records (EHRs) and Patient Safety [Internet]. 2021. Available from: https://www.healthit.gov
- World Health Organization. WHO Surgical Safety Checklist and Implementation Manual. Geneva: World Health Organization; 2019.
- Vincent C, Amalberti R. Safety in Healthcare. Cham: Springer; 2016.
- Blackwater Law. NHS patient safety incidents increase by 8% year-on-year [Internet]. 2020. Available from: https://blackwaterlaw.co.uk/nhs-patient-safety-incidents-increase-by-8-year-on-year
- The Guardian. Deaths of 4,600 NHS patients linked to safety incidents, says Labour [Internet]. 2019. Available from: https://www.theguardian.com/society/2019/dec/08/deaths-of-4600-nhs-patients-linked-to-safety-incidents-says-labour
- Patient Safety Learning. Results of the NHS Staff Survey 2019 [Internet]. 2020. Available from: https://www.patientsafetylearning.org/blog/results-of-the-nhs-staff-survey-2019
- UK Parliament Committees. Written evidence submitted to the Public Administration and Constitutional Affairs Committee (PACAC) [Internet]. 2021. Available from: https://committees.parliament.uk/writtenevidence/40836/html/
- Japan Council for Quality Health Care. Annual Report on Medical Adverse Events in Japan [Internet]. 2023. Available from: https://www.med-safe.jp
- Nakamura F. Impact of Lean Methodology Implementation on Healthcare Quality and Efficiency in Japan. J Patient Saf. 2014;10(3):123-129.
- HSIB UK. Patient Safety in Japan: National Reporting and Learning System Overview [Internet]. 2022. Available from: https://www.hssib.org.uk/news-events-blog/patient-safety-in-japan-national-reporting-and-learning-system
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі. «Денсаулық сақтау жүйесінде қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру» жобасының жылдық есебі [Internet]. Астана; 2022. Available from: https://www.mz.gov.kz
- WHO Regional Office for Europe. Patient Safety and Quality of Care in Kazakhstan [Internet]. 2020. Available from: https://www.euro.who.int/ru/countries/kazakhstan
- Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі. Электрондық денсаулық жазбаларын енгізу және пациент қауіпсіздігін арттыру туралы баяндамалар [Internet]. 2023. Available from: https://www.mz.gov.kz
Kaliakbarov D.T., Kamaliev M.A.. Risk management in healthcare projects: methods for minimizing failures in medical processes. A literature review. Scientific and Practical Journal «Medicine, Science and Education». 2025;(2):155-164. DOI: 10.24412/1609-8692-2025-2-72-78.